O laboratorium

Laboratorium Językoznawstwa Kognitywnego i Neuroobrazowania (NeuroLingLab) działa przy Katedrze Przekładoznawstwa w Instytucie Językoznawstwa, Przekładoznawstwa i Hungarystyki na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zostało założone w 2025 roku jako przestrzeń interdyscyplinarnych badań nad procesami poznawczymi, emocjami, językiem oraz komunikacją międzykulturową i multimodalną. Laboratorium łączy perspektywy literaturoznawstwa, językoznawstwa, psycholingwistyki, neuropsychologii i psychologii oraz przekładoznawstwa i badań nad dostępnością mediów. Umożliwia badanie procesów związanych z tworzeniem, tłumaczeniem i odbiorem komunikatów językowych oraz audiowizualnych. Analizy prowadzone są na podstawie wywiadów z uczestnikami oraz danych neuropoznawczych, psychofizjologicznych i psychologicznych, rejestrowanych w czasie rzeczywistym za pomocą specjalistycznych narzędzi. Szczególne miejsce w działalności NeuroLingLab zajmują badania nad projektowaniem treści dostępnych dla osób o zróżnicowanych potrzebach sensorycznych i poznawczych, w tym osób niewidomych i słabowidzących, g/Głuchych i słabosłyszących, osób neuroróżnorodnych oraz z niepełnosprawnością intelektualną. Laboratorium rozwija też projekty związane z edukacją, wsparciem psychologicznym, nauką języków, dwujęzycznością, procesami twórczymi i wykorzystaniem w nich nowych technologii, w tym sztucznej inteligencji.

Co badamy?

Uwagę wzrokową, obciążenie poznawcze, rozumienie i zapamiętywanie różnych treści językowych; emocjonalne i fizjologiczne reakcje odbiorców na język, obraz, dźwięk i ich wzajemne relacje; odbiór tradycyjnych i kreatywnych form napisów filmowych i audiodeskrypcji; procesy twórcze związane z pisaniem, tłumaczeniem, lokalizacją i komunikacją multimodalną; przyswajanie języka, naukę języków obcych i poznawcze mechanizmy dwujęzyczności; możliwości wykorzystania sztucznej inteligencji do tworzenia inkluzyjnych i społecznie odpowiedzialnych rozwiązań w komunikacji; procesy komunikacji pośredniczonej przez przekład, w tym przekład literacki, specjalistyczny, audiowizualny, multimodalny i migowy, oraz ich wpływ na sposób odbioru i przetwarzania informacji.

Metody i aparatura

Badania prowadzone w NeuroLingLab łączą metody ilościowe (np. pomiary behawioralne i psychofizjologiczne) z metodami jakościowymi, takimi jak wywiady z uczestnikami. Dzięki temu możemy zestawiać odpowiedzi uczestników po kontakcie z tekstami (np. pisemnymi czy audiowizualnymi) wykorzystywanymi w badaniu z przebiegiem ich uwagi i reakcjami rejestrowanymi podczas badania. Dotychczasowe wyposażenie laboratorium sfinansowano z projektu SONATA NCN, a także z Minigrantu ID.UJ „Strategiczna infrastruktura”.

• Tobii Pro Fusion Eye Tracker (250 Hz); rejestruje kierunek spojrzenia, fiksacje, sakkady i zmiany średnicy źrenicy, wspierając analizę uwagi wzrokowej oraz przetwarzania informacji.
• Shimmer3 GSR+; mierzy aktywność elektrodermalną, czyli zmiany przewodnictwa skóry związane z pobudzeniem autonomicznego układu nerwowego.
• Noldus FaceReader (oprogramowanie wraz z komputerem); wspiera automatyczną analizę ekspresji mimicznej i zmian w zachowaniu twarzy podczas odbioru materiału.
• Brite Lite Frontal fNIRS; umożliwia nieinwazyjny pomiar zmian utlenowania krwi w korze przedczołowej, będących pośrednim wskaźnikiem aktywności neuronalnej podczas wykonywania zadań.

Osoby związane z NeuroLingLab

• Monika Zabrocka
• Grzegorz Kata
• Wiesław Poleszak
• Michał Koziol
• Julia Kmieć

Nasze projekty

• Closed captions: Balancing creative expression and functional core; źródło finansowania: Inicjatywa Doskonałości UJ (Nauka dla Społeczeństwa); kierownik i wykonawca: dr Monika Zabrocka
• The impact of creative captions on viewers' cognitive processes and emotional responses to video content. Empirical research; źródło finansowania: Narodowe Centrum Nauki (Sonata); kierownik: dr Monika Zabrocka; zespół badawczy: dr Grzegorz Kata, dr Wiesław Poleszak, mgr Michał Koziol; młodzi badacze, tłumacze i praktykanci zaangażowani w projekt: Liisi Laineste, Edyta Kozub, Julia Kmieć, Marcin Raiman, Natalia Siuchta, Martyna Solska.
• Supporting young people with hearing impairments in perceiving audiovisual media using artificial intelligence: An analysis of emotional and cognitive reactions; źródło finansowania: Uniwersytet WSEI w Lublinie; kierownik: dr Grzegorza Kata; zespół badawczy: mgr Michał Koziol, dr Monika Zabrocka, dr Wiesław Poleszak
• Subtitle perception and narrative reception: Psychological responses to subtitles in audiovisual media and their role in fostering epistemic curiosity in young adults; źródło finansowania: Uniwersytet WSEI w Lublinie; kierownik: dr Grzegorza Kata; zespół badawczy: mgr Michał Koziol, Dr Sara Ramos Pintos; dr Monika Zabrocka, dr Wiesław Poleszak
• Multifunctional audio description as a tool for full accessibility. A preliminary study; źródło finansowania: Narodowe Centrum Nauki (Miniatura); kierownik i wykonawca: dr Monika Zabrocka
• Functionality and Perspectives of Unconventional Audio Description: Accessibility of Culture for Children and Teenagers with Visual Impairment; źródło finansowania: Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej (Program im. Mieczysława Bekkera); kierownik: dr Monika Zabrocka; zespół badawczy: prof. Mariana López, dr Nick Barraclough, dr Grzegorz Kata
• AD as a tool enhancing language and communicative development of children with ASD; źródło finansowania: Inicjatywa Doskonałości UJ (Minigrant POB Heritage); kierownik: dr Monika Zabrocka; zespół badawczy: dr Grzegorz Kata, dr Anna Bereś, dr Marta Materska-Samek; młodzi badacze / praktykanci zaangażowani w projekt: mgr Michał Koziol, mgr Agnieszka Tomza, mgr Małgorzata Szostecka.
• Audio description as an effective tool in education of children with intellectual and psycho-emotional disorders; źródło finansowania: Grant Fundacji Kościuszkowskiej; kierownik: dr Monika Zabrocka; zespół badawczy: prof. Christina Reuterskiöld, polska część badania – z udziałem dr. Grzegorza Katy

Kontakt

Laboratorium Językoznawstwa Kognitywnego i Neuroobrazowania

Uniwersytet Jagielloński

Collegium Paderevianum

al. Adama Mickiewicza 9, p. 408

33-332 Kraków

mail: neurolinglab@uj.edu.pl